Ko ngā tauira Māori i roto i ngā whare wānanga te pūtake o tāku kaupapa rangahau. I tāku urunga ki roto i āku mahi rangahau, ka mahara ahau, he tāne te rōpū tauira nei, e mahi ana i ngā akoranga tākuta ki Ōtākou, e uru tōtika ana ki roto ki ngā whare wānanga, me te huarahi ngāwari i muri. I whakaaro hoki au, he mahi wā-kikī ā rātou akoranga, arā, kāore he mahi hamanga e wātea ana. Nō ngā kāinga tawhiti ngā tauira Māori, nā reira tōku whakaaro, ka mokemoke kē rātou i ērā atu tauira. Engari, ka werohia ēnei mahara āku e ngā wheako o ngā tauira i rokohanga e au i a au e rangahau ana.
Ka kitea i roto i te kōrero mō Jackie Sturm, he maha ngā raruraru i mua i a ia, hei wahine Māori e whai ana i ōna moemoeā tūmanako ki te whare wānanga. Akahoa ngā wero, ahakoa ngā aukati, he tauira rawe ki te kura tuarua, ā, i whiwhi ia ki te karahipi ki te ako ki te whare wānanga. Kīhai tāna haerenga i ngāwari. Ka tīmata ia i ngā akoranga tuatahi ki te Kura Tākuta i Ōtākau, engari, kīhai ia i whakaaetia kia haere tonu mā taua ara, nā reira, ka neke kē ia ki Ōtautahi, ki te Canterbury University College, ako ai i ngā akoranga BA. I paku ohorere ahau, nā te mea, kīhai au i whakaaro, ka whakarerekē ngā ākonga i ō rātou wāhi ako, i ā rātou tūmomo akoranga hoki. Heoi anō, he tauira tāpua a Jacquie ki ahau; e kīa ana, ko ia te wahine Māori tuatahi ki te whakaoti i te tohu paerua. I poto tēnei, i a ia e tiaki whare ana me tāna tāne, me ngā tamariki hoki.
Kei roto i te kōrero mō Maharaia Winiata, ka huraina āna mahi huhua mō te iwi Māori, tōna ngākaunui ki te mātauranga, me ngā pīkaunga i hari ai ia. Pērā me Jacqui, ka riro i a Maharaia he karahipi ki te haere ki te whare wānanga, engari, he hamanga āna mahi ako, ā, ka whiwhi ia ki tōna tohu BA i a ia e whakaako ana ki ētahi kura tuarua. Tua atu i ērā atu mahi āna, (he hōia ia nō te Ope Kāinga [Home Guard] i te wā pakanga), i ērā atu rōpū ōna, me tōna tū hei māngai o tōna rohe, ka mahi tonu ia ki te hāpai i te kaupapa o te kuranga Māori. Ahakoa kīhai tōna koiora i roa, kāore i ārikarika ngā mahi i tutuki i a ia i te taha tōrangapū, whakapono, mātauranga, kuranga hoki. Hei oha hoki tāna tuhinga tohu kairangi i te tau 1967, i whakaputaina mai i muri i tōna matenga, ko The Changing Role of the Leader in Māori Society te pukapuka, me te karahipi i raro i tōna ingoa e whakawhiwhia ana e te Whare Wānanga o Tāmaki Makaurau ki tētahi tauira kōhure o te iwi Māori i ia tau i ia tau.
Nā te kōrero mō Leonard William Broughton i nui haere ai tōku mōhio ki ngā wheako o ngā tauira Māori e ako ana ki te whare wānanga. Me kore ake tāna tama, a John Broughton, hei whakamataora i te kōrero nei; nāna hoki i whakamārama ana ki a au ngā mahi a tōna pāpā ki te Whare Wānanga o Ōtākou. I mua i tā māua kōrerorero ko John, ka pōhēhē au, nā te hekenga mai i te hau kāinga i noho mokemoke ai ngā tauira Māori, engari, nā tēnei kōrero, ka kitea he āhuatanga kē. Ka tipu tahi Leonard rāua ko Henry Bennett i te pā, ka haere tahi rāua ki te kura, ā, ka tae tahi rāua ki Ōtākou ako ai i ngā mahi tākuta. Nā te tino hoahoa o Leonard rāua ko Henry, ka tuhi tahi rāua i tā rāua preventive medicine dissertation i te tau tuarima ki te Kura Tākuta. Ehara i te ngāwari te urunga o Leonard ki roto i te whare wānanga; kīhai ia i tae mai i te tīmatanga o te tau, ā, ka waiho māna e whakaoti ngā mahi o te tau katoa i roto i te hāwhe tuarua. Kua whakangungutia a Leonard rāua ko Henry hei hōia-rangatahi i roto i te kura, nā reira, ka uru tahi rāua ki roto i te Ope Tākuta o te Whare Wānanga i te wā o te Pakanga Tuarua, i muri hoki.
Mā ēnei kōrero, ka miramiratia ngā wheako o ngā tauira kōhure tokotoru, me te pānga mai o ō rātou wā i te whare wānanga ki ō rātou tau i muri iho.
Heoi anō. Ehara i te mea he maha ngā hītori me ngā rangahau e tāria nei ngā wheako o ngā tauira Māori i roto i ngā whare wānanga i te wā pakanga, ina whakaritea ki ērā atu hītori e pā ana ki ngā kura Māori me te mātauranga. Nā reira, he kaupapa pai kia rangahautia hōhonutia e tangata kē. Mā reira e pai ake ai tō tātou mōhio ki ngā wero mō ngā tauira tōmua o te tekau-mā-iwa me te rua tekau o ngā rautau.
I haerea e Jacqui rātou ko Maharaia ko Leonard te ara i hīkoia ai e Apirana Ngata rātou ko Te Rangi Hīroa, ko Maui Pōmare, ko Hāmiora Hei, ko Tūtere Wī Repa mā. Ka matea ēnei tūmomo kōrero kia āta mōhio tātou ki ngā wheako ā-kura, ā-whare wānanga o te iwi Māori i waenga i te rua tekau o ngā rautau.
Whakaahua: Akoranga mō te tinana i te Kura Tākuta o Ōtākou 1949. Nama: 1105_01_030A, Hocken Collections. https://hocken.recollect.co.nz/nodes/view/10707
Waea:
Īmēra: